Το φαράγγι εκτείνεται σε μήκος περίπου 16 χιλιομέτρων, καθιστώντας το ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης, και ξεκινά από το οροπέδιο Ξυλόσκαλο στο Οροπέδιο του Ομαλού. Από εκεί, οι επισκέπτες ξεκινούν μια μοναδική κατάβαση μέσα από επιβλητικά βράχια, εντυπωσιακά φαράγγια και πλούσια βλάστηση, ακολουθώντας το μονοπάτι που διασχίζει την καρδιά του δρυμού.
Το τοπίο της Σαμαριάς είναι ακατέργαστο και συναρπαστικό, με πανύψηλα βράχια που μοιάζουν να αγγίζουν τον ουρανό και πυκνά δάση από κυπαρίσσια και πεύκα να χαρίζουν μια σπάνια αίσθηση ηρεμίας και απομόνωσης. Κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να δουν την άγρια ζωή της Κρήτης, όπως το περίφημο κρι-κρι, το κρητικό αγριοκάτσικο που περιπλανιέται στα απόκρημνα βράχια του φαραγγιού.
Πέρα από το φυσικό του μεγαλείο, το φαράγγι έχει και σημαντική ιστορική αξία. Μέσα στα βράχια και τις σπηλιές του, είχαν βρει καταφύγιο αντάρτες και ντόπιοι κατά τη διάρκεια των επαναστάσεων και των πολέμων, με το χωριό της Σαμαριάς, που βρίσκεται μέσα στο φαράγγι, να αποτελεί κάποτε κέντρο αντίστασης. Σήμερα, το χωριό είναι εγκαταλελειμμένο, αλλά οι επισκέπτες μπορούν ακόμα να δουν τα ερείπια των παραδοσιακών κρητικών κατοικιών.
Ένα από τα πιο διάσημα σημεία του φαραγγιού είναι οι “Σιδερόπορτες”, το στενότερο σημείο της διαδρομής, όπου οι βράχοι δεσπόζουν επιβλητικά σε ύψος 500 μέτρων και το μονοπάτι στενεύει στα μόλις 3 μέτρα. Αυτό το σημείο αποτελεί σύμβολο της Σαμαριάς και μια από τις πιο πολυφωτογραφημένες τοποθεσίες του νησιού.
Η διαδρομή μέσα στο φαράγγι είναι απαιτητική αλλά εξαιρετικά ανταποδοτική. Χρειάζονται περίπου 5-7 ώρες για να ολοκληρωθεί, ανάλογα με τον ρυθμό του επισκέπτη, και καταλήγει στο παραθαλάσσιο χωριό Αγία Ρουμέλη, όπου το μονοπάτι συναντά το απέραντο γαλάζιο του Λιβυκού Πελάγους. Εκεί, οι πεζοπόροι μπορούν να απολαύσουν μια δροσιστική βουτιά στη θάλασσα, ολοκληρώνοντας με τον πιο ιδανικό τρόπο αυτή τη μαγευτική εμπειρία.
Το φαράγγι της Σαμαριάς είναι ανοιχτό για το κοινό από την άνοιξη έως το φθινόπωρο, και ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες υποδέχεται χιλιάδες επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Η διάσχιση του μονοπατιού απαιτεί καλή φυσική κατάσταση, κατάλληλο εξοπλισμό και αρκετό νερό, αλλά η εμπειρία και οι εικόνες που αποκομίζει κανείς μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη.
Από τα επιβλητικά βράχια μέχρι τις δροσερές πηγές και τα απομονωμένα μονοπάτια, το φαράγγι προσφέρει μια βαθιά σύνδεση με την αδάμαστη ομορφιά του νησιού. Είναι ένας προορισμός που πρέπει να επισκεφθεί κάθε φυσιολάτρης και εξερευνητής που επιθυμεί να γνωρίσει την αυθεντική πλευρά της Κρήτης.